Schildklierklachten: zo herken je een trage of te snel werkende schildklier

Wat doet de schildklier en waar zit hij?

Je schildklier is een klein orgaan in je hals, aan de voorkant van je nek, onder je adamsappel. Hij heeft de vorm van een vlinder.

De schildklier maakt hormonen die je lichaam helpen om energie uit je eten te halen. Dit heet de stofwisseling. Schildklierhormonen bepalen zo hoe snel veel processen in je lichaam verlopen, zoals je hartslag, je lichaamstemperatuur en je spijsvertering.

Hoeveel hormoon je schildklier maakt, wordt geregeld door de hypofyse: een kleine klier onder je hersenen. De hypofyse maakt TSH, een hormoon dat de schildklier het signaal geeft om aan het werk te gaan. Zit er te weinig schildklierhormoon in je bloed, dan maakt de hypofyse meer TSH. Zit er te veel in, dan maakt hij minder TSH.

Klachten bij een trage schildklier

Bij een te langzaam werkende schildklier komen er te weinig schildklierhormonen in je bloed. Je lichaam maakt dan minder energie en alles gaat langzamer. Dit kun je bijvoorbeeld merken:

• je hebt het snel koud;
• je wordt zwaarder;
• je voelt je moe of sloom;
• je hebt moeite met poepen;
• je haar is droog, of je verliest meer haar;
• je huid is droog.

Deze klachten ontstaan meestal geleidelijk. Daardoor merk je vaak pas na maanden dat er iets veranderd is.

Meestal komt een trage schildklier door de ziekte van Hashimoto. Bij deze ziekte valt je afweer je eigen schildklier aan, waardoor die steeds minder hormoon maakt. Andere oorzaken zijn onder meer een ontsteking van de schildklier na een bevalling, een operatie of bestraling van de hals, behandeling met radioactief jodium, sommige medicijnen (zoals amiodaron en lithium) en middelen met veel jodium, zoals zeewier- of kelptabletten.

Klachten bij een te snel werkende schildklier

Bij een te snel werkende schildklier zitten er juist te veel schildklierhormonen in je bloed. Je lichaam gaat dan sneller werken. Dit kun je bijvoorbeeld merken:

• je valt af, terwijl je goed eet;
• je voelt je onrustig, angstig of snel geïrriteerd;
• je hart klopt sneller;
• je zweet veel;
• je slaapt slecht;
• je trilt;
• je hebt diarree;
• je hals wordt dikker, omdat je schildklier groter wordt;
• je hebt last van je ogen.

Meestal komt een te snel werkende schildklier door de ziekte van Graves. Ook dat is een ziekte waarbij je afweer je schildklier aanvalt, maar hier gaat de schildklier juist te veel hormoon maken. Andere oorzaken zijn een goedaardig gezwel in de schildklier, een ontsteking van de schildklier door een virus en middelen met jodium, zoals bepaalde medicijnen en contrastmiddel.

Beginnende schildklierklachten: waarom zijn ze moeilijk te herkennen?

Volgens de richtlijn voor huisartsen zijn de klachten bij schildklierproblemen meestal niet specifiek. Moe zijn, aankomen, slecht slapen, je onrustig voelen of haaruitval kunnen allemaal door een schildklierprobleem komen, maar veel vaker hebben ze een andere oorzaak. Denk aan stress, te weinig slaap, de overgang, een infectie of ijzertekort.

Klachten zeggen dus weinig over je schildklier zolang er geen bloedonderzoek is gedaan. Andersom geldt ook: wie al jaren licht vermoeid is, heeft niet automatisch een schildklierprobleem. Alleen bloedonderzoek kan laten zien of je schildklier te langzaam of te snel werkt.

Brok in je keel of een dikke hals: komt dat door je schildklier?

Een dikke hals. Een vergrote of opgezette schildklier kan zichtbaar of voelbaar zijn als een zwelling aan de voorkant van je hals. Dit heet een struma. Het kan voorkomen bij een te snel of te langzaam werkende schildklier, maar ook bij een schildklier die normaal werkt. Een zwelling in je hals laat je altijd door je huisarts beoordelen.

Een brok in je keel. Het gevoel dat er iets in je keel zit, terwijl dat niet zo is, heet een globusgevoel. Dit komt meestal niet door de schildklier, maar bijvoorbeeld door stress, gespannen keelspieren, een droge of geïrriteerde keel of maagzuur. Meestal gaat het binnen een paar weken vanzelf over.

Ribbels in je nagels. In de lengte lopende ribbels in je nagels komen veel voor en worden vaker gezien als je ouder wordt. Ze zijn geen betrouwbaar teken van een schildklierprobleem.

Schildklierklachten bij vrouwen

Schildklierproblemen komen veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Een te langzaam werkende schildklier komt bij vrouwen ruim vier keer zo vaak voor. Beide schildklierproblemen komen vaker voor naarmate je ouder wordt.

Bij vrouwen spelen een paar levensfases een rol:

• Voor de zwangerschap: wil je zwanger worden en heb je schildklierproblemen? Neem dan contact op met je huisarts.
• Na een bevalling kan de schildklier tijdelijk ontstoken raken. Daardoor kan hij eerst te snel en daarna te langzaam werken. Vaak herstelt dit vanzelf.
• Tijdens de zwangerschap is een goed werkende schildklier belangrijk voor jou en je baby. Weet je dat je een schildklierprobleem hebt en ben je zwanger, vertel het dan meteen aan je huisarts.
• Rond de overgang lijken klachten als moeheid, slecht slapen, stemmingswisselingen en opvliegers soms op schildklierklachten. Bloedonderzoek kan helpen om onderscheid te maken.

Hoe wordt een schildklierprobleem vastgesteld?

Een schildklierprobleem wordt vastgesteld met bloedonderzoek. Daarbij kijkt de arts naar twee waarden:

• TSH, het hormoon uit de hypofyse dat de schildklier aanstuurt;
• vrij T4, het belangrijkste schildklierhormoon in je bloed.

Bij een te langzaam werkende schildklier is de TSH-waarde te hoog en de vrij T4-waarde te laag. Bij een te snel werkende schildklier is het andersom: de TSH-waarde is te laag en de vrij T4-waarde te hoog.

Schildklierwaarden op het randje. Soms is alleen de TSH-waarde licht verhoogd, terwijl vrij T4 normaal is. Bij een licht verhoogd TSH met een normaal vrij T4 is meestal geen behandeling met schildklierhormoon nodig. Het TSH wordt vaak vanzelf weer normaal. Krijg je klachten die passen bij een trage schildklier, of ben je zwanger, neem dan opnieuw contact op met je huisarts.

Wat als een schildklierprobleem niet behandeld wordt?

Een te langzaam werkende schildklier die niet wordt behandeld, gaat meestal niet vanzelf over. De klachten blijven en kunnen langzaam erger worden. Met een medicijn met schildklierhormoon is een trage schildklier meestal goed te behandelen. Je slikt dit medicijn dan elke dag, vaak de rest van je leven, en je bloed wordt regelmatig gecontroleerd.

Een te snel werkende schildklier is belastend voor je lichaam, vooral voor je hart: het geeft onder meer een grotere kans op boezemfibrilleren, een vorm van onregelmatige hartslag. Daarom stuurt de huisarts je door naar een specialist in het ziekenhuis voor verder onderzoek en behandeling. Rook je en heb je de ziekte van Graves, dan is stoppen met roken extra belangrijk, omdat roken de kans op oogklachten vergroot.

Schildklier laten testen

Wil je weten hoe je schildklierwaarden ervoor staan? In elk bloedonderzoekspakket van Zample wordt TSH gemeten, vanaf het Bloedonderzoek Essentieel. In het Bloedonderzoek Man Premium en het Bloedonderzoek Premium Vrouw wordt daarnaast vrij T4 gemeten.

Een afwijkende TSH-waarde is een aanwijzing, geen diagnose. Om vast te stellen of je schildklier te langzaam of te snel werkt, is ook vrij T4 nodig, en soms herhaling van het onderzoek. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts, zeker als je ook klachten hebt.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak met je huisarts als:

• je klachten hebt die passen bij een te langzaam of te snel werkende schildklier;
• je zwanger bent of zwanger wilt worden en een schildklierprobleem hebt.

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je hart heel snel blijft kloppen, of als je snel of moeilijk ademt.

Conclusie

Je schildklier regelt hoe snel je lichaam werkt. Werkt hij te langzaam, dan kun je moe zijn, het koud hebben en aankomen. Werkt hij te snel, dan kun je afvallen, onrustig zijn en een snelle hartslag hebben. Deze klachten zijn alleen niet specifiek: ze hebben vaak een andere oorzaak.

Of je schildklier goed werkt, kan alleen bloedonderzoek laten zien, met TSH en vrij T4. Een licht afwijkende waarde zonder klachten hoeft niet behandeld te worden. Heb je klachten die niet overgaan, een zwelling in je hals of last van je ogen, ga dan naar je huisarts.