Urinezuur (Uraat)

Wat is urinezuur?

Urinezuur is een natuurlijke verbinding die ontstaat wanneer het lichaam purines afbreekt. Purines zijn chemische bouwstenen die voorkomen in de cellen van je eigen lichaam én in bepaalde voedingsmiddelen. Ze spelen een essentiële rol in de opbouw van DNA en RNA, de genetische blauwdrukken die nodig zijn voor vrijwel alle lichaamsprocessen.

Nadat purines zijn afgebroken, wordt het urinezuur via de nieren en darmen afgevoerd uit het lichaam. Zolang de productie en uitscheiding in balans zijn, levert dit geen problemen op. Raakt die balans verstoord, dan kan urinezuur zich ophopen in het bloed.

Via een bloedtest meet je het uraatgehalte: de concentratie urinezuur in het bloed. Deze waarde geeft een beeld van hoe goed de nieren het urinezuur verwerken en of er sprake is van overproductie of verminderde afvoer.

Wat zijn purines en waar komen ze vandaan?

Purines komen zowel van binnenuit als van buitenaf. Je lichaam maakt ze zelf aan als onderdeel van de celstofwisseling, maar je krijgt ze ook binnen via voeding. Voedingsmiddelen die relatief veel purines bevatten zijn onder andere lever, bloedworst, nier, haring, ansjovis en viskuit.

Het is goed om te weten dat purines op zichzelf niet schadelijk zijn. Ze zijn juist onmisbaar voor het functioneren van cellen. Het gaat erom wat het lichaam ermee doet nadat ze zijn afgebroken. Bij een gezonde stofwisseling wordt het vrijgekomen urinezuur zonder problemen afgevoerd. Bij overmatige inname of verminderde nierfunctie kan de balans echter doorslaan.

Wat betekenen afwijkende waarden?

Te hoog urinezuur: hyperurikemie

Wanneer het urinezuurgehalte structureel te hoog is, spreekt men van hyperurikemie. Dit kan leiden tot de vorming van kleine kristallen van urinezuur in de gewrichten. Die kristallen veroorzaken een heftige ontstekingsreactie die gepaard gaat met pijn, zwelling en stijfheid. Dit beeld kennen we als jicht.

Jicht treedt vaak plotseling op, in de vorm van aanvallen. Opvallend genoeg is het grote teen gewricht een van de meest voorkomende plekken waar de eerste aanval zich voordoet. De aanvallen kunnen uiterst pijnlijk zijn en dagen aanhouden. Risicofactoren voor jicht zijn onder meer een hoge inname van alcohol en purine-rijke voeding, maar ook een verminderde nierfunctie speelt een rol.

Een verhoogd urinezuurgehalte komt ook voor bij andere aandoeningen, zoals psoriasis, hoge bloeddruk en hartfalen. Het is dus niet altijd direct gekoppeld aan jicht, maar vraagt wel om aandacht en verdere beoordeling door een arts.

Te laag urinezuur: hypourikemie

Een te laag urinezuurgehalte in het bloed, hypourikemie, is zeldzaam. Het kan wijzen op een probleem in de aanmaak of uitscheiding van urinezuur. In sommige gevallen hangt het samen met ontstekingen in het maag-darmstelsel. Omdat het zelden voorkomt, wordt het minder vaak herkend, maar het verdient evengoed medische aandacht wanneer het wordt vastgesteld.

Wanneer is het zinvol om urinezuur te laten meten?

Meten van het urinezuurgehalte is nuttig in verschillende situaties. Heb je last van plotselinge, hevige gewrichtspijn, vooral in de grote teen, voeten of enkels? Dan kan een urinezuurtest helpen om jicht als oorzaak te bevestigen of uit te sluiten. Ook bij al bekende jicht wordt de waarde regelmatig gecontroleerd om te zien of de behandeling aanslaat.

Verder is meting zinvol als er sprake is van nierproblemen, een verhoogde bloeddruk, psoriasis of andere aandoeningen waarbij de urinezuurbalans verstoord kan raken. Ook mensen die veel purine-rijke voeding gebruiken of regelmatig alcohol drinken kunnen baat hebben bij inzicht in hun waarden.

Een bloedtest voor urinezuur maakt vaak deel uit van een bredere gezondheidscheck, waarbij ook nierfunctie, bloeddruk en andere markers in beeld worden gebracht. Zo krijg je een completer beeld van je gezondheid en kunnen afwijkingen in de juiste context worden beoordeeld.

Bespreek afwijkende urinezuurwaarden altijd met een arts. Die kan op basis van je volledige gezondheidssituatie bepalen of verdere diagnostiek of behandeling nodig is.