CRP

CRP, voluit C-reactief proteïne, is een eiwit dat de lever aanmaakt zodra er ergens in het lichaam een ontsteking of infectie optreedt. Bij een gezond persoon is de waarde laag, doorgaans onder de 5 mg/L. Een duidelijk verhoogde waarde betekent dat het afweersysteem op iets reageert. Wat dat precies is, vertelt de CRP-waarde zelf niet. Die uitslag heeft altijd context nodig: hoe voelt iemand zich, en wat laten eventuele andere bloedwaarden zien?

Referentiewaarden

• Normaal: onder 5 mg/L — geen aanwijzing voor actieve ontsteking
• Licht verhoogd: 5–10 mg/L — milde ontsteking mogelijk, kan ook bij een gewone verkoudheid voorkomen
• Matig verhoogd: 10–50 mg/L — past bij een virale infectie zoals griep, of een beginnende bacteriële infectie
• Sterk verhoogd: 50–300 mg/L — wijst vaker op een bacteriële infectie of ernstige ontsteking
• Zeer sterk verhoogd: boven 300 mg/L — kan duiden op een ernstige infectie of sterke ontstekingsreactie; vraagt om medische beoordeling

Wat is CRP?

CRP is een eiwit dat uitsluitend bestaat om het afweersysteem te ondersteunen. Zodra het lichaam een dreiging signaleert, geeft dit de lever het signaal om snel CRP aan te maken en in het bloed te brengen. Het eiwit bindt zich aan beschadigde cellen en ziekteverwekkers, zodat andere onderdelen van het afweersysteem die sneller kunnen opruimen.

Dat maakt CRP een betrouwbare graadmeter: het stijgt snel als er echt iets aan de hand is, en daalt ook snel weer als de ontsteking onder controle is. Daarmee is het zowel bruikbaar voor het opsporen van een probleem als voor het volgen van een behandeling.

Hoe werkt het in het lichaam?

Wanneer weefsel beschadigt of een ziekteverwekker binnenkomt, scheiden bepaalde cellen signaalstoffen uit, waarvan interleukine-6 de bekendste is. Deze stoffen bereiken de lever via het bloed. De lever reageert door binnen enkele uren CRP te produceren. De waarde kan in die beginfase snel oplopen, soms van vrijwel nul naar tientallen of honderden mg/L binnen één tot twee dagen. Zodra de oorzaak wegvalt, daalt de CRP-waarde op haar beurt ook relatief snel weer.

Waarom wordt CRP getest?

CRP wordt getest om te beoordelen of er een ontsteking of infectie actief is in het lichaam. Dat is nuttig in verschillende situaties.

Een huisarts kan de test gebruiken om te bepalen of klachten als koorts, pijn of algehele malaise een lichamelijke oorzaak hebben die aandacht vraagt. Bij een lichte verkoudheid blijft de CRP-waarde doorgaans normaal of nauwelijks verhoogd. Bij een ernstigere infectie, zoals een longontsteking of een gecompliceerde urineweginfectie, stijgt de waarde duidelijker. Dat onderscheid helpt bij de vraag of behandeling nodig is.

Daarnaast wordt CRP ingezet bij bekende aandoeningen zoals reumatoïde artritis of ontstekingen in de darm. In die gevallen geeft een herhaalde meting inzicht in of de behandeling aanslaat en of de ontsteking afneemt of toeneemt.

Een enkele meting op zichzelf geeft zelden een volledig antwoord. De waarde is pas betekenisvol in combinatie met klachten, de medische voorgeschiedenis en eventuele andere bloedwaarden.

Klachten bij een afwijkende waarde

Een verhoogde CRP-waarde gaat vaak samen met klachten die passen bij ontsteking of infectie. Veelvoorkomende signalen zijn:

• Koorts of verhoogde lichaamstemperatuur
• Vermoeidheid en algehele malaise
• Pijn of zwelling op een specifieke plek in het lichaam
• Roodheid en warmte rond een ontstoken gebied
• Keelpijn, hoesten of andere luchtwegklachten bij een infectie
• Gewrichtsklachten bij auto-immuunziekten zoals reuma

Een lage CRP-waarde geeft geen klachten en vereist geen actie. Het betekent simpelweg dat er op het moment van afname geen aanwijzing is voor een actieve ontsteking.

Wat beïnvloedt de waarde?

Verschillende factoren kunnen de CRP-waarde beïnvloeden, los van een infectie of ontsteking.

Nuchter zijn is voor CRP-meting niet strikt vereist, maar een recente maaltijd kan bij sommige mensen een kleine stijging geven. Het tijdstip van de dag heeft doorgaans weinig invloed op de uitslag.

Leeftijd speelt een beperkte rol: bij oudere mensen kan de basiswaarde iets hoger liggen, ook zonder aanwijsbare oorzaak. Overgewicht en roken worden in verband gebracht met een chronisch licht verhoogde CRP-waarde.

Sommige medicijnen hebben invloed. Ontstekingsremmers zoals ibuprofen of prednisolon kunnen de CRP-waarde verlagen, ook als de onderliggende ontsteking nog aanwezig is. Statines, die worden voorgeschreven bij verhoogd cholesterol, kunnen de CRP-waarde eveneens beïnvloeden.

Tot slot stijgt CRP ook bij weefselschade zonder infectie, zoals na een operatie, een hartinfarct of een ernstige verwonding. In die situaties weerspiegelt de hoge waarde de herstelreactie van het lichaam, niet per se een infectie.