Cholesterol/HDL ratio

De cholesterol/HDL ratio is een rekensom: je totale cholesterol gedeeld door je HDL-cholesterol, het zogeheten 'goede' cholesterol. Een uitkomst onder de 5 geldt in Nederlandse laboratoria als gunstig. Hoe hoger het getal, hoe meer cholesterol er in verhouding rondgaat dat kan bijdragen aan aderverkalking, en hoe groter het risico op hart- en vaatziekten kan zijn. De ratio is een hulpmiddel om je cholesterol in één getal samen te vatten, geen diagnose op zichzelf.

Referentiewaarden

• Gunstig: onder 5,0. De verhouding tussen totaal cholesterol en HDL-cholesterol is in balans
• Verhoogd: 5,0 of hoger. Er is in verhouding weinig HDL-cholesterol ten opzichte van het totaal; hoe verder boven de 5, hoe ongunstiger
• Eenheid: de ratio heeft geen eenheid, omdat beide waarden in mmol/L worden gemeten en tegen elkaar worden weggedeeld

Voorbeeld: een totaal cholesterol van 5,2 mmol/L en een HDL-cholesterol van 1,3 mmol/L geeft een ratio van 4,0.

Wat is de cholesterol/HDL ratio?

De cholesterol/HDL ratio laat in één getal zien hoe je totale cholesterol zich verhoudt tot het deel dat beschermend werkt. Het is geen aparte stof in je bloed, maar een berekening op basis van twee waarden die bij een gewoon cholesterolonderzoek al worden gemeten.

Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft, bijvoorbeeld voor de opbouw van cellen en de aanmaak van hormonen. Het totaal cholesterol is de optelsom van alle soorten cholesterol in je bloed. HDL-cholesterol is één van die soorten. Het staat bekend als 'goed' cholesterol, omdat het overtollig cholesterol juist afvoert.

Twee mensen met precies hetzelfde totaal cholesterol kunnen daardoor een heel verschillend risicoprofiel hebben. Wie veel HDL-cholesterol heeft, komt uit op een lage ratio. Wie weinig HDL-cholesterol heeft, komt bij hetzelfde totaal uit op een hogere ratio.

Hoe werkt het in het lichaam?

Cholesterol lost niet op in bloed. Het wordt daarom vervoerd in kleine pakketjes van eiwit en vet, de lipoproteïnen. LDL-pakketjes brengen cholesterol van de lever naar de rest van het lichaam. Als er te veel van in het bloed zit, kan cholesterol zich in de vaatwand vastzetten. Daar draagt het bij aan aderverkalking: de vaten worden stugger en nauwer.

HDL-pakketjes doen het omgekeerde. Ze nemen overtollig cholesterol op uit het weefsel en de vaatwand en brengen het terug naar de lever, die het afbreekt of uitscheidt via de gal. De ratio weegt deze twee krachten tegen elkaar af: het totaal (waarvan LDL het grootste deel is) tegenover de opruimcapaciteit van HDL.

Waarom wordt de cholesterol/HDL ratio getest?

De ratio wordt bepaald om in één oogopslag te zien of je cholesterolbalans gunstig of ongunstig is. Omdat de berekening uit een standaard cholesterolonderzoek volgt, kost het geen extra bloed of extra meting.

Lange tijd gebruikten Nederlandse huisartsen deze ratio om het risico op hart- en vaatziekten in te schatten. In de huidige Nederlandse richtlijn voor cardiovasculair risicomanagement is dat veranderd. Voor die risico-inschatting wordt nu het non-HDL-cholesterol gebruikt: het totaal cholesterol min het HDL-cholesterol. Voor beslissingen over behandeling kijkt de huisarts vooral naar het LDL-cholesterol.

De ratio blijft wel een bruikbaar overzichtsgetal. Veel laboratoria rapporteren hem nog standaard, en hij helpt om je eigen uitslagen te begrijpen en over de tijd te volgen. Bijvoorbeeld om te zien of meer bewegen of een ander voedingspatroon je cholesterolbalans verbetert. Bekijk de ratio daarom altijd samen met je losse cholesterolwaarden, en niet als enige maatstaf.

Klachten bij een afwijkende waarde

Een ongunstige cholesterol/HDL ratio geeft zelf geen klachten. Je merkt niets van een hoog cholesterol of een laag HDL. Daarom wordt het vaak pas ontdekt bij bloedonderzoek.

Klachten ontstaan pas als aderverkalking na jaren tot problemen leidt. Mogelijke signalen daarvan zijn:

• Pijn of een drukkend gevoel op de borst bij inspanning
• Kortademigheid bij inspanning die eerder geen moeite kostte
• Pijn in de kuiten bij lopen, die verdwijnt als je stilstaat
• Plotselinge uitval, zoals een scheve mond, krachtverlies in een arm of moeite met praten

Deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben en zeggen niets over je ratio op zich. Heb je plotselinge uitvalsverschijnselen of pijn op de borst die niet weggaat, bel dan direct 112. Bij twijfel over je uitslag of andere klachten is de huisarts het eerste aanspreekpunt.

Wat beïnvloedt de waarde?

De ratio verandert als het totaal cholesterol, het HDL-cholesterol of allebei veranderen. Een aantal factoren speelt daarbij een rol.

Nuchter zijn: voor totaal cholesterol en HDL-cholesterol is nuchter zijn meestal niet nodig. Een maaltijd verandert deze twee waarden nauwelijks.

Leefstijl: roken verlaagt het HDL-cholesterol en maakt de ratio ongunstiger. Regelmatig bewegen kan het HDL-cholesterol iets verhogen. Veel verzadigd vet in de voeding verhoogt het totaal cholesterol. Overgewicht, vooral rond de buik, hangt samen met een lager HDL.

Erfelijkheid: bij sommige mensen is het cholesterol door aanleg hoog, ook bij een gezonde leefstijl. Komen hart- en vaatziekten op jonge leeftijd voor in je familie, dan is dat relevant om met je huisarts te bespreken.

Leeftijd en geslacht: cholesterol stijgt vaak met de leeftijd. Vrouwen hebben voor de overgang gemiddeld een hoger HDL-cholesterol dan mannen; na de overgang stijgt het totaal cholesterol bij veel vrouwen.

Medicatie en aandoeningen: cholesterolverlagers zoals statines verlagen het totaal cholesterol en daarmee meestal de ratio. Ook een traag werkende schildklier, diabetes en sommige nier- en leveraandoeningen kunnen de cholesterolwaarden beïnvloeden.

Een tijdelijke dip: tijdens of kort na een acute ziekte, zoals een flinke infectie, kunnen de cholesterolwaarden tijdelijk afwijken. Een herhaalmeting op een rustig moment geeft dan een betrouwbaarder beeld.