Diabetes type 2 herkennen: symptomen, oorzaken en wat je bloedsuiker vertelt

Wat is bloedsuiker en wat doet insuline?

Bloedsuiker, ofwel glucose, is de belangrijkste brandstof voor je cellen. Het komt vooral uit koolhydraten in je voeding en circuleert via je bloed naar de rest van je lichaam.

Om glucose vanuit je bloed de cellen in te krijgen, heb je insuline nodig, een hormoon dat wordt aangemaakt door je alvleesklier. Insuline werkt als een soort sleutel: het opent de celwand zodat glucose naar binnen kan en niet in je bloed blijft hangen. Bij diabetes type 2 reageren je cellen steeds minder goed op insuline, een verschijnsel dat insulineresistentie heet. Je alvleesklier probeert dit eerst te compenseren door meer insuline aan te maken, maar op den duur lukt dat niet meer en neemt je bloedsuiker structureel toe.

Symptomen van diabetes type 2

De symptomen van diabetes type 2 ontstaan geleidelijk en zijn in het begin vaak vaag, waardoor veel mensen de diagnose pas laat krijgen. Veelvoorkomende signalen zijn:

• Meer dorst dan normaal en vaker moeten plassen, doordat je lichaam overtollige suiker via de urine probeert kwijt te raken
• Aanhoudende vermoeidheid, omdat je cellen de glucose in je bloed niet goed als energie kunnen gebruiken
• Onbedoeld gewichtsverlies, vooral bij sterk verhoogde bloedsuikerwaarden, doordat het lichaam glucose minder goed kan benutten en daardoor meer vet- en spierreserves aanspreekt.
• Wazig zien, door schommelingen in de vochtbalans van de ooglens bij een hoge bloedsuiker
• Tintelingen of minder gevoel in handen en voeten, een vroeg teken van zenuwschade door langdurig hoge bloedsuikerwaarden
• Wondjes die langzamer genezen dan normaal, doordat een hoge bloedsuiker de bloedcirculatie en het herstelvermogen beïnvloedt
• Vaker infecties, zoals huid- of blaasontstekingen

Je kunt een deel van deze klachten hebben, of geen enkele. Juist omdat de symptomen zo geleidelijk en op zichzelf onopvallend zijn, wordt diabetes type 2 vaak pas bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld tijdens een algemene bloedcontrole.

Wie loopt risico op diabetes type 2?

Diabetes type 2 ontstaat door een combinatie van erfelijkheid en leefstijl. Een aantal factoren verhoogt het risico duidelijk:

Overgewicht, vooral rond de buik. Vetweefsel rond de buikorganen maakt cellen gevoeliger voor insulineresistentie.

Weinig lichaamsbeweging. Spieren die weinig worden gebruikt, nemen minder goed glucose op, waardoor je bloedsuiker sneller oploopt.

Leeftijd. Het risico neemt toe naarmate je ouder wordt, al krijgen ook steeds meer jongere mensen de diagnose.

Erfelijkheid. Heb je ouders, broers of zussen met diabetes type 2, dan is je eigen risico duidelijk hoger.

Doorgemaakte zwangerschapsdiabetes. Vrouwen die tijdens een zwangerschap diabetes hebben gehad, hebben later een verhoogd risico op diabetes type 2.

PCOS. Het polycysteus-ovariumsyndroom gaat vaak samen met insulineresistentie, ook los van lichaamsgewicht.

Wat kun je zelf doen?

• Beweeg regelmatig. Zowel duurtraining als krachttraining maakt cellen gevoeliger voor insuline, waardoor glucose makkelijker wordt opgenomen.
• Let op je voeding. Volkoren producten, groenten, peulvruchten en voldoende vezels zorgen voor een geleidelijkere stijging van je bloedsuiker dan geraffineerde suikers en witte granen.
• Houd een gezond gewicht aan. Al een bescheiden gewichtsverlies van vijf tot tien procent kan de insulinegevoeligheid merkbaar verbeteren.
• Beperk suikerhoudende dranken. Deze verhogen de bloedsuiker snel en leveren verder weinig voedingswaarde.
• Stop met roken. Roken vergroot het risico op insulineresistentie en versterkt de vaatschade die diabetes al met zich meebrengt.
• Laat je waarden controleren bij risicofactoren. Zeker bij overgewicht, een familiegeschiedenis of doorgemaakte zwangerschapsdiabetes is dat de moeite waard, ook zonder klachten.

Bij de meeste mensen zijn deze leefstijl aanpassingen de eerste stap, en bij een vroege diagnose (prediabetes) kunnen ze het ontstaan van diabetes type 2 vertragen of zelfs voorkomen. Is de diagnose al gesteld, dan kan een arts medicatie voorschrijven om de bloedsuiker onder controle te houden.

Wanneer heeft bloedonderzoek zin?

Omdat diabetes type 2 zich sluipend ontwikkelt, is bloedonderzoek de beste manier om het vroeg op te sporen, zeker als je tot een risicogroep behoort. De marker glucose (nuchter) meet je bloedsuikerwaarde na minstens acht uur vasten en is de primaire test die in Nederland wordt gebruikt om diabetes op te sporen.

De marker HbA1c meet je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden, in plaats van een momentopname. Je hoeft er niet nuchter voor te zijn, wat het praktisch maakt. HbA1c wordt vooral gebruikt om de bloedsuiker te volgen bij mensen die al de diagnose diabetes hebben, maar een waarde van 48 mmol/mol of hoger kan ook zelfstandig de diagnose diabetes bevestigen, mits herhaald met een tweede meting.

Bij een afwijkende uitslag stelt een arts de diagnose nooit op basis van één meting alleen: een verhoogde nuchtere glucosewaarde wordt altijd op een later moment herhaald voordat de diagnose diabetes definitief wordt gesteld.

Wat zijn normale bloedsuikerwaarden?

Voor de nuchtere glucosewaarde (na minstens acht uur niet eten) hanteren Nederlandse huisartsen deze grenzen:

• Onder de 6,1 mmol/l: normaal
• 6,1 tot 6,9 mmol/l: verhoogd risico, ook wel gestoorde nuchtere glucose of prediabetes genoemd
• 7,0 mmol/l of hoger: wijst op diabetes, mits bevestigd met een tweede meting

Voor HbA1c wordt internationaal veelal aangehouden: onder de 42 mmol/mol is normaal, 42 tot 47 mmol/mol wijst op prediabetes, en 48 mmol/mol of hoger op diabetes. In de Nederlandse huisartsenpraktijk ligt de nadruk voor de diagnose vooral op de nuchtere glucosewaarde; HbA1c wordt daarnaast gebruikt om de bloedsuiker over een langere periode te volgen.

Prediabetes betekent niet dat je diabetes hebt, maar wel dat je lichaam al moeite begint te krijgen met het reguleren van je bloedsuiker. Dit is vaak het moment waarop leefstijlaanpassingen het meeste verschil maken.

Conclusie

Diabetes type 2 ontwikkelt zich meestal langzaam en geeft in het begin vage of helemaal geen klachten, terwijl je bloedsuiker ondertussen wel kan oplopen. Overgewicht, weinig beweging en erfelijkheid zijn de belangrijkste risicofactoren, maar leefstijl heeft veel invloed op of en wanneer de ziekte zich ontwikkelt. Omdat vroege opsporing het verschil maakt, is bloedonderzoek naar glucose en HbA1c de beste manier om te weten waar je staat, zeker als je tot een risicogroep behoort. Bij prediabetes kunnen leefstijl aanpassingen vaak nog voorkomen dat het diabetes wordt.