Vitamine D

Wat is vitamine D en hoe meet je het?

Vitamine D is geen gewone vitamine. Je lichaam maakt het grotendeels zelf aan via de huid, zodra zonlicht de huid raakt. Pas daarna verwerkt het lichaam deze stof stapsgewijs tot de actieve vorm die cellen kunnen gebruiken. De bloedtest meet de vorm die bekendstaat als 25-hydroxy-vitamine D, ook wel calcifediol genoemd. Dit is de beste maat voor hoeveel vitamine D er in totaal in je lichaam aanwezig is.

Na aanmaak in de huid reist vitamine D naar de lever, waar het wordt omgezet naar calcifediol. Vervolgens zetten de nieren dit om naar calcitriol, de biologisch actieve vorm. Het is calcitriol dat daadwerkelijk effect heeft op botten, spieren en het immuunsysteem. Door 25-hydroxy-vitamine D te meten, krijg je een betrouwbaar beeld van de totale vitamine D-status, ongeacht of die vitamine D via de zon, voeding of supplementen is binnengekregen.

Vitamine D komt ook voor in een handvol voedingsmiddelen, zoals vette vis, runderlever en eigeel. De hoeveelheden zijn echter beperkt. Voor de meeste volwassenen ligt de aanbevolen dagelijkse inname tussen de tien en twintig microgram, en voor veel mensen is extra suppletie nodig om aan die behoefte te voldoen.

Waarom vitamine D laten meten?

Een vitamine D-meting kan om uiteenlopende redenen zinvol zijn. Bij vage klachten zoals aanhoudende vermoeidheid, spierpijn of terugkerende infecties is het verstandig om de vitamine D-spiegel te controleren. Vitamine D-tekort geeft namelijk vaak weinig specifieke klachten, waardoor het gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.

Mensen met een verhoogd risico op een tekort profiteren extra van periodieke controle. Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen die weinig buiten komen, ouderen met een minder actieve huidaanmaak, mensen met een donkere huidskleur, mensen met overgewicht en mensen met darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn of coeliakie. Bij deze aandoeningen kan de opname van vitamine D uit voeding en supplementen verminderd zijn, waardoor de bloedspiegels ongemerkt laag blijven.

Gebruik je vitamine D-supplementen op advies van een arts? Dan helpt een bloedmeting te beoordelen of de dosering voldoende is. Zo voorkom je zowel een aanhoudend tekort als een ongewenste ophoping.

Wat betekenen te lage of te hoge waarden?

Een te lage vitamine D-spiegel is de meest voorkomende afwijking. Bij een tekort kan het lichaam onvoldoende calcium opnemen uit de voeding, wat op den duur de botsterkte aantast. Bij kinderen kan een ernstig tekort leiden tot rachitis, een aandoening waarbij de botten zacht en misvormd worden. Bij volwassenen vergroot een langdurig tekort de kans op osteoporose, waarbij botten poreus en breekbaar worden.

Naast botproblemen kan een laag vitamine D-gehalte samenhangen met spierkracht verlies, een grotere vatbaarheid voor infecties en klachten als vermoeidheid, concentratieproblemen en een sombere stemming. Onderzoek suggereert ook een mogelijke relatie met cognitieve achteruitgang bij ouderen, hoewel dit verband nog verder onderzocht wordt.

Een te hoge vitamine D-spiegel komt minder vaak voor en ontstaat vrijwel nooit door zonlicht alleen. Het treedt eerder op bij langdurig gebruik van hoge doses supplementen. Te veel vitamine D kan leiden tot een teveel aan calcium in het bloed, wat klachten kan geven. Bij een onverwacht hoge waarde is het raadzaam contact op te nemen met een arts om de oorzaak te achterhalen.

Welke factoren beïnvloeden jouw vitamine D-spiegel?

Vitamine D is bijzonder gevoelig voor leefstijl en omgevingsfactoren. In Nederland is de zon in de wintermaanden te zwak om voldoende vitamine D in de huid aan te maken. Wie weinig buiten komt of consequent zonnebrandcrème gebruikt, loopt ook buiten de winter een groter risico op een lagere spiegel.

De huid speelt een directe rol in de aanmaak. Mensen met een donkerdere huidskleur hebben meer melanine, een pigment dat ultraviolet licht absorbeert. Hierdoor verloopt de vitamine D-aanmaak trager. Ook verouderde huid is minder efficiënt in het omzetten van zonlicht naar vitamine D, waardoor ouderen vaker een tekort ontwikkelen.

Vitamine D wordt opgeslagen in vetweefsel. Bij mensen met overgewicht is de vitamine D als het ware verdund over een grotere vetmassa, wat kan bijdragen aan lagere bloedspiegels. Verder kunnen leveraandoeningen de omzetting van vitamine D verstoren, en nieraandoeningen de activering ervan. Al deze factoren samen maken duidelijk dat vitamine D-status niet voor iedereen hetzelfde is en dat een bloedtest de meest betrouwbare manier is om jouw persoonlijke situatie in kaart te brengen.