Hoge bloeddruk: wat is normaal en wanneer moet je actie ondernemen?

Wat is een normale bloeddruk?

Een bloeddrukmeting bestaat uit twee getallen. Het eerste, hogere getal is de bovendruk of systolische bloeddruk: de druk in de bloedvaten wanneer het hart samentrekt. Het tweede getal is de onderdruk of diastolische bloeddruk: de druk wanneer het hart zich tussen twee hartslagen ontspant.

Bij volwassenen jonger dan 70 jaar spreken huisartsen bij herhaalde metingen in de spreekkamer doorgaans van een hoge bloeddruk als de bovendruk 140 mmHg of hoger is. Bij mensen ouder dan 70 jaar wordt meestal een grens van 150 mmHg gehanteerd. De beoordeling hangt daarnaast af van iemands gezondheid, medicatie en risico op hart- en vaatziekten.

Bij thuismetingen ligt de grens lager. Voor mensen jonger dan 70 jaar geldt een gemiddelde thuismeting lager dan 135 mmHg als een goede bovendruk. Vanaf 70 jaar wordt doorgaans een gemiddelde bovendruk lager dan 145 mmHg aangehouden. De onderdruk wordt meegenomen in de beoordeling, maar vooral bij oudere mensen is de bovendruk vaak bepalend.

Een enkele meting is onvoldoende om vast te stellen of iemand hoge bloeddruk heeft. De bloeddruk verandert gedurende de dag en kan tijdelijk stijgen door bijvoorbeeld inspanning, stress, roken of cafeïne. Daarom wordt de bloeddruk meerdere keren gemeten, eventueel thuis gedurende één week of met een 24-uursmeting.

Hoge bloeddruk: hoe ontstaat het en wat betekent het?

Bij de meeste mensen is geen afzonderlijke oorzaak voor de hoge bloeddruk aan te wijzen. Erfelijke aanleg, ouder worden, overgewicht, veel zout, weinig beweging en veel alcohol kunnen bijdragen aan het ontstaan ervan. Ook bepaalde medicijnen, zoals NSAID’s, prednison en soms de anticonceptiepil, kunnen de bloeddruk verhogen.

Soms ontstaat hoge bloeddruk door een onderliggende aandoening, bijvoorbeeld van de nieren of de hormoonhuishouding. Een arts kan daar nader onderzoek naar doen als de bloeddruk op jonge leeftijd ontstaat, plotseling sterk verhoogd is of ondanks behandeling hoog blijft.

Van hoge bloeddruk merk je meestal niets. Alleen bij een zeer hoge bloeddruk kunnen klachten zoals hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid of wazig zien optreden. Langdurig hoge bloeddruk verhoogt het risico op onder andere een beroerte, hartinfarct, hartfalen en nierschade. Hoe groot dat risico is, hangt ook af van factoren zoals leeftijd, roken, cholesterol, diabetes en eventuele bestaande hart-, vaat- of nierziekten

Lage bloeddruk: wanneer is het een probleem?

Er bestaat geen universele grens waaronder de bloeddruk voor iedereen te laag is. Een bovendruk rond of onder 90 mmHg kan laag zijn, maar sommige mensen hebben van nature een lage bloeddruk en ervaren daarvan geen klachten. In dat geval is meestal geen behandeling nodig.

Klachten die bij een lage bloeddruk kunnen voorkomen zijn:

• duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd;
• zwarte vlekken of wazig zien;
• misselijkheid;
• vermoeidheid;
• wankel lopen of flauwvallen.

De klachten treden vaak op bij rechtop gaan zitten of opstaan. Als de bloeddruk daarbij duidelijk daalt, kan sprake zijn van orthostatische hypotensie.

Een lage bloeddruk met klachten kan onder andere samenhangen met uitdroging, bloedverlies, zwangerschap, hartproblemen of medicijnen zoals plaspillen en andere bloeddrukverlagers. Ook na een grote maaltijd kan de bloeddruk tijdelijk dalen, vooral bij ouderen.

Een plotseling lage bloeddruk kan soms wijzen op een ernstige aandoening, bijvoorbeeld bij veel bloedverlies of ernstige ziekte. Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost bij bloedverlies, zwarte ontlasting of een plotseling sterk verlaagde bloeddruk met ernstige klachten. Bel 112 bij flauwvallen in combinatie met pijn op de borst, ernstige benauwdheid, ernstig bloedverlies of acute uitvalsverschijnselen.

Wanneer moet je hulp zoeken bij een hoge bloeddruk?

Een eenmalig verhoogde meting is meestal geen noodsituatie als het binnen de perken is. Ga eerst rustig zitten en meet opnieuw. De urgentie wordt niet alleen bepaald door het getal, maar ook door klachten en door wat voor jou gebruikelijk is.

Bel 112 bij:

• pijn of druk op de borst;
• plotselinge hevige pijn tussen de schouders;
• ernstige benauwdheid;
• een scheve mond, verlamde arm of verlamd been;
• plotseling niet goed kunnen praten.

Neem direct contact op met de huisarts of huisartsen-spoedpost als:

• je bovendruk hoger is dan 180 mmHg en je klachten hebt, zoals hoofdpijn, misselijkheid, slecht zien of ernstige duizeligheid;
• je bloeddruk plotseling veel hoger is dan normaal en je daarbij klachten hebt;
• je bovendruk hoger is dan 200 mmHg;
• je onderdruk hoger is dan 120 mmHg, dit hoger is dan normaal voor jou en de waarde die dag zo hoog blijft.

Blijft je bovendruk zonder klachten tussen 180 en 200 mmHg en is dit hoger dan je gewend bent, neem dan binnen een week contact op met je huisarts.

Hoe meet je je bloeddruk correct?

Gebruik bij voorkeur een gevalideerde bloeddrukmeter met een passende manchet om de bovenarm. Polsmeters en smartwatches zijn meestal minder geschikt voor een betrouwbare medische beoordeling.

Doe in het halfuur voor de meting iets rustigs. Sport of rook niet en drink geen koffie, energiedrank of andere cafeïnehoudende dranken.

Meet vervolgens als volgt:

• Ga rechtop op een stoel zitten, met je rug ondersteund en je voeten naast elkaar op de grond.
• Zit eerst minstens vijf minuten rustig en praat niet.
• Leg je arm ontspannen en ondersteund neer.
• Zorg dat de manchet om de blote bovenarm zit.
• Praat en beweeg niet tijdens de meting.
• Noteer de bovendruk, onderdruk en hartslag.
• Wacht twee minuten en meet opnieuw.

Bij een thuismeting wordt vaak geadviseerd om gedurende één week tweemaal in de ochtend en tweemaal in de avond te meten. Beoordeel vervolgens het gemiddelde van de metingen, niet één losse uitslag.

Bij een eerste professionele beoordeling wordt de bloeddruk aan beide armen gemeten. Als een relevant verschil blijft bestaan, wordt daarna meestal de arm met de hoogste waarde gebruikt.

Wat kun je zelf doen?

Bij een hoge bloeddruk

Gezonder leven kan de bloeddruk verlagen en vermindert daarnaast het totale risico op hart- en vaatziekten:

• eet gezond en gebruik zo weinig mogelijk zout;
• beweeg minimaal 2,5 uur per week matig intensief en zit niet te lang achter elkaar;
• probeer bij overgewicht af te vallen;
• drink bij voorkeur geen alcohol;
• stop met roken;
• bespreek langdurige stress en slaapproblemen als deze je gezondheid beïnvloeden.

Stoppen met roken verlaagt niet alleen het risico via de bloeddruk, maar is vooral belangrijk omdat roken rechtstreeks schade veroorzaakt aan hart en bloedvaten.

Bij een lage bloeddruk met klachten

• Sta rustig op en ga eerst even zitten voordat je gaat staan.
• Ga weer zitten of liggen als je duizelig wordt of wazig gaat zien.
• Drink voldoende, meestal ongeveer 1,5 liter per dag en meer bij warm weer, veel zweten, braken of diarree.
• Beweeg regelmatig en voorkom langdurige bedrust.
• Eet kleinere hoeveelheden verspreid over de dag als de klachten vooral na maaltijden optreden.
• Verander bloeddrukmedicatie niet zelf, maar bespreek dit met je huisarts.

Neem niet op eigen initiatief extra zout. Volgens Thuisarts bevat gewone voeding doorgaans al voldoende zout. Steunkousen kunnen bij orthostatische klachten soms helpen als andere maatregelen onvoldoende werken, maar bespreek dit eerst met de huisarts.

Wanneer heeft aanvullend onderzoek zin?

De bloeddruk zelf wordt gemeten met een bloeddrukmeter. Een bloedtest kan geen hoge bloeddruk vaststellen.

Bij een herhaald verhoogde bloeddruk beoordeelt de huisarts het totale risico op hart- en vaatziekten. Daarbij kan bloedonderzoek worden gedaan naar:

• cholesterol;
• bloedglucose;
• nierfunctie.

Ook kan urineonderzoek worden verricht om te beoordelen of er aanwijzingen zijn voor nierschade. De uitslagen worden gecombineerd met onder andere leeftijd, bloeddruk, rookstatus, medische voorgeschiedenis en eventueel medicijngebruik.

Zelf afzonderlijk cholesterol of glucose laten bepalen geeft daarom niet automatisch een volledig beeld van de cardiovasculaire gezondheid. Bij een herhaald verhoogde bloeddruk is het verstandiger de totale risicobeoordeling met de huisarts of praktijkondersteuner te bespreken. Volgens Thuisarts horen bloedonderzoek naar cholesterol, glucose en nierfunctie en onderzoek van de urine bij de mogelijke aanvullende beoordeling.

Conclusie

De bloeddruk verandert voortdurend. Eén afwijkende meting betekent daarom niet direct dat er sprake is van hoge of lage bloeddruk. Herhaalde, correct uitgevoerde metingen geven een betrouwbaarder beeld.

Een langdurig verhoogde bloeddruk vergroot het risico op hart- en vaatziekten, vooral wanneer ook andere risicofactoren aanwezig zijn. Bij een herhaald verhoogde bloeddruk kan de huisarts daarom niet alleen de bloeddruk, maar ook het totale cardiovasculaire risico beoordelen. Een lage bloeddruk hoeft niet te worden behandeld als er geen klachten zijn.